Mag een sociaal plan de beëindigingsvergoeding ‘aftoppen’ tot de redelijkerwijs te verwachten inkomstenderving tot aan de AOW-leeftijd, ook als dat vooral oudere werknemers raakt en in een individueel geval ongunstig uitpakt? De kantonrechter Overijssel oordeelt: ja, deze aftopping is toegestaan en het beroep op hardheidsclausule en discriminatieverboden slaagt hier niet.
Kerngegevens
- ECLI: ECLI:NL:RBOVE:2019:4259
- Instantie: Rechtbank Overijssel (kanton), zittingsplaats Almelo
- Datum uitspraak: 12 november 2019
- Datum publicatie: 19 november 2019
- Zaaknummer: 7304672 \ CV EXPL 18-3618
- Rechtsgebied: Arbeidsrecht
- Onderwerp: Reorganisatie – aftoppingsregeling – hardheidsclausule
Feiten in het kort
- Werknemer (geboren 1956) is sinds 1980 in dienst bij (rechtsvoorganger van) ETNL; werkte 20 uur p/w en ontving daarnaast een WAO-uitkering.
- ETNL sluit in 2013 met vakbonden een Sociaal Plan (SP). De beëindigingsvergoeding wordt berekend met de kantonrechtersformule (C=1,25) plus een eenmalige uitkering (€ 15.000 bruto), maar kent een maximering: de totale vergoeding mag niet hoger zijn dan de redelijkerwijs te verwachten inkomstenderving tot AOW (de ‘aftoppingsregeling’).
- In 2014 sluiten partijen een vaststellingsovereenkomst: einde dienstverband per 1 oktober 2017, vergoeding volgens SP, finale kwijting.
- Per 1 oktober 2017 berekent ETNL de vergoeding (SP art. 6.2 b) op € 134.305 bruto, maar past de aftopping toe tot € 57.976 bruto, en betaalt dat uit.
- Werknemer heeft geen IOW omdat zijn WAO-uitkering hoger is dan een (hypothetische) IOW. In de aftoppingsberekening wordt echter wél met een (fictieve) IOW gerekend, conform het SP.
De vordering
Werknemer vordert (primair/subsidiair) nabetaling van de beëindigingsvergoeding, omdat ETNL volgens hem geen beroep mocht doen op de aftoppingsregeling. Hij voert o.a. aan:
- Verboden leeftijdsonderscheid (WGBLA) door de aftopping;
- Indirect onderscheid wegens handicap/chronische ziekte (WGBH/CZ), omdat hij door WAO geen IOW krijgt maar er toch fictief IOW wordt afgetrokken;
- Gerechtvaardigd vertrouwen (toezeggingen/uitlatingen) dat de fictieve IOW buiten beschouwing zou blijven;
- Hardheidsclausule uit het sociaal plan: toepassing leidt bij hem tot een onbillijke situatie.
Oordeel van de kantonrechter
1) Sociaal plan valt onder WGBLA en WGBH/CZ
Een sociaal plan regelt de gevolgen van beëindiging van arbeidsverhoudingen bij reorganisatie en valt daarmee onder het bereik van zowel de WGBLA (leeftijd) als de WGBH/CZ (handicap/chronische ziekte).
2) Leeftijdsonderscheid: ja, maar objectief gerechtvaardigd
- De aftoppingsregeling maakt direct onderscheid naar leeftijd (alleen ‘oudere’ werknemers lopen tegen aftopping aan).
- De rechter toetst terughoudend, mede omdat sociale partners een ruime beoordelingsmarge hebben.
- Legitiem doel: verzachten gevolgen ontslag én voorkomen dat de vergoeding hoger wordt dan de te verwachten inkomstenderving tot AOW (met als achterliggende gedachte ook evenwichtige budgetverdeling).
- Passend en noodzakelijk: de aftopping bereikt het doel op evenwichtige wijze. De kantonrechter ziet geen duidelijk alternatief zonder leeftijdsonderscheid dat hetzelfde doel bereikt.
- Pensioenschade of individuele verschillen maken dit niet anders; een sociaal plan heeft een forfaitair karakter.
Conclusie: geen verboden leeftijdsdiscriminatie.
3) Handicap/chronische ziekte: geen direct, wel indirect onderscheid – maar ook gerechtvaardigd
- Geen direct onderscheid naar handicap/chronische ziekte, maar mogelijk indirect omdat de IOW inkomensafhankelijk is en WAO in de inkomensbepaling meetelt.
- Ook hier geldt: sociaal plan is voor een grote groep, moet technisch/economisch beheersbaar blijven; niet vereist is dat elk individueel geval apart wordt onderzocht (verwijzing naar de Toftgaard-lijn).
- Dat werknemer in feite geen IOW krijgt is een gevolg van het systeem van de regeling; de aftoppingsregeling is bewust uniform/abstract geformuleerd.
Conclusie: het indirecte onderscheid is objectief gerechtvaardigd.
4) Gerechtvaardigd vertrouwen: onvoldoende gesteld/bewijsaanbod
Werknemer stelt dat hem mondeling is bevestigd dat geen (fictieve) IOW zou worden afgetrokken. De kantonrechter vindt dat er – gezien de schriftelijke vaststellingsovereenkomst en een mail van de vakbondsvertegenwoordiger waarin juist het forfaitaire standpunt wordt genoemd – hoge eisen aan het bewijs moeten worden gesteld. Werknemer biedt geen concrete getuigen aan (zoals de genoemde medewerkers), zodat hij niet tot bewijslevering wordt toegelaten.
5) Hardheidsclausule: faalt
Dat in dit specifieke geval vooraf duidelijk was dat werknemer door zijn WAO geen IOW zou krijgen, is op zichzelf niet genoeg voor toepassing van de hardheidsclausule. Er zijn allerlei redenen waarom iemand geen (volledige) WW/IOW krijgt; het sociaal plan differentieert daar niet op, juist vanwege het forfaitaire karakter en beheersbaarheid.
6) Wijziging grondslag IOW na totstandkoming sociaal plan: geen effect
Werknemer stelt nog dat ETNL met een te hoge fictieve IOW rekent omdat de wettelijke grondslag later is gewijzigd. Ook dit stuit af op het forfaitaire karakter: latere wijzigingen veranderen de overeengekomen systematiek niet.
Uitkomst
- De (primaire en subsidiaire) vorderingen tot nabetaling van de beëindigingsvergoeding worden afgewezen.
- Alleen een door ETNL erkend bedrag van € 320,91 bruto wordt toegewezen (met rente).
- Werknemer wordt veroordeeld in de proceskosten van ETNL.
Praktische betekenis
- Aftopping tot inkomstenderving kan juridisch standhouden, ook al raakt dit vooral oudere werknemers, als het doel legitiem is (o.a. budget/evenwicht en voorkomen overcompensatie) en het middel passend/noodzakelijk is.
- Een sociaal plan mag forfaitair zijn: niet elk individueel afwijkend geval hoeft te worden ‘geïndividualiseerd’, zelfs niet als afwijkingen vooraf voorzienbaar zijn.
- Wie wil afwijken van de tekst van een VSO/SP via toezeggingen, moet dat heel concreet stellen én bewijzen (met duidelijke getuigen/ stukken).
Bron
Rechtspraak.nl – ECLI:NL:RBOVE:2019:4259
Neem contact op met Van Leeuwen & Bos Juridisch Advies
Heeft u te maken met een sociaal plan, aftoppingsregeling of vaststellingsovereenkomst (VSO) en twijfelt u over (leeftijd)discriminatie, hardheidsclausules of finale kwijting? Neem contact op voor kosteloos en vrijblijvend juridisch advies via het online contactformulier. Telefonisch, per e-mail en via chat zijn wij ook bereikbaar – desgewenst buiten kantooruren.

