Van leeuwen & Bos | Juridisch advies bij ontslag en vaststellingsovereenkomsten

Coachingstraject bij disfunctioneren: verplicht of niet en wat betekent dit voor uw VSO?

Coachingstraject bij disfunctioneren: verplicht of niet?

Wordt disfunctioneren genoemd en biedt uw werkgever een coachingstraject aan, of krijgt u juist kritiek zonder begeleiding? Veel werknemers vragen zich af of coaching verplicht is, of een werkgever een coachingstraject moet aanbieden vóór ontslag, en wat het betekent als coaching vooral voelt als dossiervorming. Deze vragen worden extra urgent wanneer u kort daarna een vaststellingsovereenkomst (VSO) ontvangt. Dan is het niet alleen de inhoud van het traject die telt, maar ook uw juridische positie: hoe sterk is het dossier, hoeveel onderhandelingsruimte is er en hoe voorkomt u WW-risico’s?

In het arbeidsrecht bestaat geen algemene regel dat coaching altijd verplicht is. Wel geldt dat een werkgever bij ontslag wegens disfunctioneren doorgaans moet aantonen dat u een reële kans heeft gekregen om te verbeteren, met begeleiding en waar nodig scholing. Coaching kan onderdeel zijn van die begeleiding, maar het is geen standaard afvinkpunt. In dit artikel leest u wanneer coaching verwacht mag worden, wat u kunt eisen in een verbetertraject, hoe u voorkomt dat coaching tegen u wordt gebruikt en hoe u een VSO beoordeelt als coaching ontbreekt of mislukt.

Direct antwoord: Een coachingstraject is niet automatisch wettelijk verplicht, maar bij disfunctioneren moet een werkgever meestal wel aantonen dat u voldoende begeleiding en verbeterkansen heeft gekregen. Coaching kan daarbij een passende vorm van ondersteuning zijn, zeker als het gaat om vaardigheden, communicatie of aansturing. Ontbreekt coaching of andere begeleiding terwijl dat redelijkerwijs nodig was, dan wordt ontslag via de kantonrechter vaak moeilijker. Krijgt u een VSO, controleer dan WW-veiligheid, opzegtermijn, transitievergoeding en finale kwijting, en gebruik het gebrek aan begeleiding als onderhandelingspunt.

Wat verstaan we onder coaching bij disfunctioneren?

Coaching is in arbeidsrechtelijke zin meestal geen formele term, maar een vorm van begeleiding binnen een verbetertraject. Het kan gaan om interne coaching (door leidinggevende of senior collega) of externe coaching (door een coach of trainingsbureau). Soms ligt de nadruk op vaardigheden, soms op gedrag, communicatie, timemanagement of leiderschap.

Juridisch relevant is niet het label ‘coaching’, maar de vraag of de ondersteuning passend is bij de kritiek en of u daarmee daadwerkelijk een reële kans krijgt om te verbeteren. Coaching die vooral bestaat uit algemene gesprekken zonder doelen of evaluaties, helpt vooral het dossier van de werkgever en minder uw positie.

Is een coachingstraject wettelijk verplicht vóór ontslag wegens disfunctioneren?

Er bestaat geen algemene wettelijke plicht die zegt dat een werkgever altijd een coachingstraject moet aanbieden. Wel geldt bij ontslag wegens disfunctioneren dat de werkgever in de regel moet aantonen dat u tijdig bent aangesproken op tekortkomingen en dat u een reële kans tot verbetering heeft gekregen. Die kans moet inhoudelijk serieus zijn: met begeleiding, evaluaties en waar nodig scholing.

Coaching kan één van de manieren zijn om aan die verplichting te voldoen. In sommige functies is coaching logisch (bijvoorbeeld bij communicatieve vaardigheden, samenwerken of leiderschap), terwijl in andere functies training of herinstructie passender is (bijvoorbeeld bij systemen, processen of inhoudelijke kennis). De kern is proportionaliteit: wat was redelijkerwijs nodig om verbetering mogelijk te maken?

Wanneer mag u van uw werkgever coaching of begeleiding verwachten?

Coaching wordt eerder verwacht wanneer de kritiek ziet op vaardigheden die met begeleiding te verbeteren zijn. Ook de omvang en professionaliteit van de werkgever speelt mee: grotere organisaties hebben vaak meer middelen en meer opties voor ondersteuning dan kleine werkgevers.

Situaties waarin coaching vaak passend is

  • Kritiek op communicatie, samenwerking of omgang met klanten of collega’s.
  • Problemen met prioriteren, plannen, structuur of timemanagement.
  • Onvoldoende leidinggeven, aansturen of stakeholdermanagement.
  • Nieuwe functie of gewijzigde rol zonder duidelijke inwerkperiode.
  • Terugkerende feedback die niet wordt vertaald naar concrete gedragsdoelen.

Situaties waarin training of andere steun passender kan zijn

  • Inhoudelijke kennisachterstand die met scholing is op te lossen.
  • Fouten door onduidelijke processen, systemen of onvoldoende instructie.
  • Onderpresteren door structurele werkdruk, te weinig bezetting of tegenstrijdige aansturing.

Als de oorzaak vooral in de organisatie ligt, is coaching van de werknemer vaak niet de juiste oplossing. In dat geval is het ook lastiger om disfunctioneren te onderbouwen.

Coaching als onderdeel van een verbetertraject: wat moet er minimaal worden vastgelegd?

Een coachingstraject zonder kader is juridisch en praktisch zwak. Als coaching onderdeel is van een verbetertraject, hoort duidelijk te zijn wat het doel is, hoe succes wordt gemeten en hoe het traject wordt geëvalueerd.

Elementen die in het plan thuishoren

  • Concrete verbeterpunten: welke gedragingen of resultaten moeten veranderen.
  • Meetbare doelen: wat is “voldoende”, en hoe wordt dat getoetst.
  • Rollen: wie coacht, wie beoordeelt, en hoe wordt belangenverstrengeling voorkomen.
  • Frequentie: hoe vaak vindt coaching plaats en hoe wordt voortgang vastgelegd.
  • Evaluatiemomenten: tussentijdse en eindbeoordeling met ruimte voor bijsturen.
  • Redelijke termijn: passend bij de functie en de aard van de verbeterpunten.

Als u na elke sessie geen vastlegging ziet en de doelen blijven vaag, dan is het risico groter dat coaching wordt gebruikt als opstap naar beëindiging in plaats van als echte kans tot verbetering.

Moet u meewerken aan coaching als de werkgever dat oplegt?

In de meeste situaties is meewerken verstandig, ook als u twijfels heeft. Weigeren kan later worden uitgelegd als gebrek aan verbeterbereidheid. Tegelijk hoeft u niet akkoord te gaan met een traject dat onredelijk is, bijvoorbeeld als doelen onhaalbaar zijn, de coach niet onafhankelijk is, of er geen duidelijke meetpunten zijn.

De praktische lijn is vaak: meewerken, maar schriftelijk randvoorwaarden stellen. Vraag om een plan, vraag om concrete doelen en vraag om vastlegging. Als u bezwaren heeft, leg die ook schriftelijk vast. Zo houdt u uw dossierpositie sterk zonder onnodig conflict te creëren.

Wat als coaching ontbreekt, te kort is, of alleen ‘voor de vorm’ wordt gedaan?

Ontbreekt coaching of andere begeleiding terwijl de kritiek ziet op verbeterbare vaardigheden, dan kan dat het werkgeversdossier verzwakken. Bij disfunctioneren moet de werkgever kunnen laten zien dat hij redelijke ondersteuning bood. Een traject van enkele gesprekken zonder doelen en zonder evaluaties kan in procedures onvoldoende zijn, zeker als het gaat om structurele kritiek.

In de VSO-context is dit relevant omdat een werkgever met een kwetsbaar verbetertraject vaker wil afwikkelen via wederzijds goedvinden. Het ontbreken van serieuze coaching kan dan een onderhandelingspunt zijn voor een hogere vergoeding of gunstigere voorwaarden.

Herplaatsingsplicht: coaching is niet het enige dat telt

Zelfs als coaching heeft plaatsgevonden, blijft de herplaatsingsplicht relevant. Bij ontslag wegens disfunctioneren wordt doorgaans verwacht dat de werkgever onderzoekt of herplaatsing in een andere passende functie mogelijk is binnen een redelijke termijn, eventueel met scholing. In grotere organisaties is de lat voor dit onderzoek hoger. Coaching vervangt het herplaatsingsonderzoek niet.

Als uw werkgever enerzijds coaching eist maar anderzijds herplaatsing direct uitsluit zonder onderbouwing, is dat een signaal dat het traject vooral op beëindiging is gericht. Dit kan uw positie versterken in onderhandelingen over een VSO.

Van coaching naar VSO: waar moet u direct op letten?

Na een coachingtraject wordt soms gezegd dat verbetering uitblijft en dat beëindiging “de beste oplossing” is. Dat is vaak het moment waarop een VSO wordt aangeboden. Dan is uw focus niet alleen of coaching eerlijk was, maar ook of de VSO u juridisch beschermt.

WW-rechten en einddatum

Een VSO kan WW-veilig zijn als het initiatief bij de werkgever ligt, er geen dringende reden of verwijtbare werkloosheid wordt genoemd en de einddatum rekening houdt met de (fictieve) opzegtermijn. Zeker bij disfunctioneren is neutrale formulering belangrijk. Vermijd teksten die neerkomen op schuld of erkenning van ongeschiktheid; dat is zelden nodig voor de VSO en kan later nadelig uitpakken.

Transitievergoeding en extra vergoeding

Transitievergoeding is vaak het minimum uitgangspunt. Extra vergoeding kan bespreekbaar zijn als coaching en begeleiding onvoldoende waren, als het plan vaag was, als de herplaatsingsplicht niet aantoonbaar is ingevuld of als de werkgever druk zet om snel te tekenen. Ook afspraken over juridische kosten, vrijstelling van werk en referenties kunnen waardevol zijn.

Finale kwijting en beperkende bedingen

Finale kwijting kan u later de mogelijkheid ontnemen om nog aanspraak te maken op bonus, provisie, overuren of andere rechten. Controleer daarnaast concurrentiebeding en relatiebeding: als die blijven gelden, kan dat een argument zijn voor compensatie of vrijstelling. Ook de wettelijke bedenktijd moet correct worden opgenomen.

Praktische checklist bij coaching en disfunctioneren

  • Controleer altijd of de kritiek concreet is en gekoppeld aan functie-eisen.
  • Controleer altijd of coaching deel uitmaakt van een schriftelijk verbeterplan met meetbare doelen.
  • Controleer altijd of de coachrol en beoordelaarsrol gescheiden zijn en voortgang wordt vastgelegd.
  • Controleer altijd of de termijn en doelen redelijk en haalbaar zijn voor uw functie.
  • Controleer altijd of scholing of andere ondersteuning passender is dan coaching.
  • Controleer altijd of herplaatsing aantoonbaar is onderzocht en niet alleen als standaardzin wordt genoemd.
  • Controleer altijd bij een VSO: initiatief werkgever, neutrale reden, einddatum en (fictieve) opzegtermijn.
  • Controleer altijd: transitievergoeding, openstaande looncomponenten en finale kwijting.
  • Controleer altijd: concurrentiebeding en relatiebeding en onderhandel over vrijstelling of compensatie.

Interne verdieping en gerichte controle

Voor de basisregels rondom disfunctioneren in een VSO kunt u de pillarpage raadplegen: disfunctioneren bij een vaststellingsovereenkomst. Voor de vereisten van een verbetertraject, inclusief begeleiding en ondersteuning zoals coaching, is deze pagina relevant: verbetertraject bij disfunctioneren: regels en vereisten.

Heeft u een VSO ontvangen na coaching, of wordt coaching genoemd zonder duidelijke afspraken over doelen en begeleiding? Dan is het verstandig om snel te laten beoordelen of de overeenkomst WW-veilig is en of u beter kunt onderhandelen over vergoeding en voorwaarden. In dat kader past een VSO-check bij disfunctioneren.

Veelgestelde vragen over coaching bij disfunctioneren

Is coaching verplicht voordat mijn werkgever mij kan ontslaan wegens disfunctioneren?

Coaching is niet automatisch verplicht, maar de werkgever moet doorgaans wel aantonen dat u een reële kans tot verbetering heeft gekregen. Afhankelijk van de kritiek kan coaching een passende vorm van begeleiding zijn. Als coaching of vergelijkbare ondersteuning redelijkerwijs nodig was en toch ontbreekt, wordt ontslag via de kantonrechter vaak lastiger te onderbouwen. Dat kan uw positie versterken bij onderhandelingen over een VSO.

Mag mijn werkgever mij verplichten om een coachingstraject te volgen?

Een werkgever kan in het kader van functioneren en instructierecht meestal verlangen dat u meewerkt aan redelijke verbetermaatregelen, waaronder coaching. Het traject moet dan wel redelijk zijn: duidelijke doelen, passende duur, haalbare eisen en respect voor uw privacy. Als het traject vaag is of vooral op dossiervorming lijkt, is het verstandig om schriftelijk om concretisering te vragen en uw randvoorwaarden te laten vastleggen.

Wat als de coach niet onafhankelijk is, bijvoorbeeld een externe coach die door de werkgever wordt aangestuurd?

Een externe coach wordt vaak door de werkgever betaald, maar dat hoeft niet problematisch te zijn als de rol duidelijk is. Belangrijk is dat coaching gericht is op verbetering en niet op beoordeling. Als de coach rapportages maakt die direct als bewijs tegen u worden gebruikt, kan dat de verhouding scheef trekken. Vraag vooraf welke informatie wordt gedeeld, hoe verslaglegging plaatsvindt en wie beoordeelt. Leg afspraken hierover schriftelijk vast.

Wat als ik het niet eens ben met de coachingsdoelen of ze onhaalbaar vind?

U hoeft niet stilzwijgend akkoord te gaan met onrealistische doelen. Vraag om meetbaarheid, haalbaarheid en passende middelen. U kunt voorstellen om doelen te herformuleren naar concrete gedragingen of resultaten en om tussentijdse evaluaties toe te voegen. Werk bij voorkeur mee, maar leg bezwaren schriftelijk vast. Zo voorkomt u dat later wordt gezegd dat u de kans op verbetering niet heeft benut, terwijl het traject feitelijk onredelijk was.

Kan een kort coachingstraject van een paar weken voldoende zijn?

Dat hangt af van de functie, het type tekortkoming en de meetbaarheid van verbetering. Bij afgebakende vaardigheden kan een kort traject soms werken, maar bij complexere rollen is een paar weken vaak te kort om structurele verandering eerlijk te meten. Als termijnen niet passen bij de functie, is dat een punt om schriftelijk aan te kaarten. In een procedure kan een te kort traject onvoldoende worden geacht als reële verbeterkans.

Wat als coaching niets oplevert en mijn werkgever daarna een VSO aanbiedt?

Dan is het belangrijk om eerst te beoordelen of het coachingtraject inhoudelijk eerlijk was en of er sprake is geweest van echte ondersteuning, duidelijke doelen en evaluaties. Vervolgens moet de VSO WW-veilig zijn: initiatief werkgever, neutrale reden en einddatum die rekening houdt met de opzegtermijn. U kunt het gebrek aan serieuze begeleiding, of een onvoldoende herplaatsingsonderzoek, gebruiken als onderhandelingspunt voor betere voorwaarden en vergoeding.

Heeft coaching invloed op mijn recht op transitievergoeding?

Coaching bepaalt uw transitievergoeding niet direct. Als de werkgever het initiatief neemt om de arbeidsovereenkomst te beëindigen, is transitievergoeding doorgaans het uitgangspunt. In een VSO moet u controleren of de vergoeding minimaal gelijk is aan de transitievergoeding en correct is berekend. Als coaching onvoldoende was en het dossier daardoor zwak is, kan dat juist argumenten geven om een hogere beëindigingsvergoeding te onderhandelen.

Moet mijn werkgever naast coaching ook herplaatsing onderzoeken?

Ja, coaching vervangt herplaatsing niet. Bij disfunctioneren wordt doorgaans verwacht dat de werkgever onderzoekt of herplaatsing in een passende functie mogelijk is binnen een redelijke termijn, eventueel met scholing. Als herplaatsing niet aantoonbaar is onderzocht, is dat een zwak punt in het dossier. In een VSO is het verstandig om die situatie te gebruiken om voorwaarden te verbeteren of om neutralere redenen op te nemen.

Wat als mijn functioneren samenhangt met ziekte, burn-out of stress?

Dan is voorzichtigheid nodig. Als medische klachten meespelen, kan disfunctioneren niet zomaar als grond worden gebruikt en spelen re-integratieverplichtingen, vaak over een periode van 104 weken. Coaching kan dan onderdeel zijn van herstel, maar moet niet worden gebruikt om re-integratieregels te omzeilen. Let bij een VSO extra op timing en formulering, omdat er ook risico’s kunnen zijn rond loondoorbetaling en mogelijke loonsanctie.

Kan ik weigeren om coaching te volgen omdat ik bang ben dat het tegen mij wordt gebruikt?

Volledig weigeren is vaak risicovol, omdat het kan worden uitgelegd als gebrek aan verbeterbereidheid. Een beter uitgangspunt is: meewerken, maar voorwaarden stellen. Vraag om een plan, duidelijke doelen, afspraken over verslaglegging en privacy, en scheiding tussen coaching en beoordeling. Als die voorwaarden worden genegeerd, leg dat schriftelijk vast. Zo beschermt u uw positie zonder de deur dicht te gooien.

Wanneer is het verstandig een VSO-check te laten doen na coaching?

Dat is vooral verstandig als u onder tijdsdruk een VSO krijgt, als de VSO negatieve formuleringen bevat over disfunctioneren, of als u twijfelt aan WW-veiligheid en de einddatum. Ook als het coachingtraject vaag was of de herplaatsingsplicht niet is ingevuld, kan een beoordeling helpen om uw onderhandelingsruimte concreet te maken. Een check richt zich op WW, opzegtermijn, transitievergoeding en finale kwijting.

VSO ontvangen? Laat de inhoud toetsen vóór u tekent

Heeft u een vaststellingsovereenkomst ontvangen?

Kosteloos eerste adviesgesprek

Binnen 24 uur beoordeling

WW-veilige controle

Kosten vrijwel altijd vergoed

Laat uw VSO beoordelen op WW-risico’s, vergoeding, einddatum en finale kwijting, zodat u met juridische zekerheid kunt tekenen of gericht kunt onderhandelen.


Heeft u een VSO ontvangen? Kies uw situatie

Selecteer de situatie die op u van toepassing is en ontvang gericht juridisch advies.

Heeft u een vaststellingsovereenkomst ontvangen?

Laat deze juridisch beoordelen voordat u ondertekent.